- Ở thế kỷ XVIII, LSPTNT đã gửi bản tấu lên vua QT thể hiện quan điểm của ông về việc học trong đoạn trích “Bàn luận về phép học”. Bài luận ấy đã nói lên tầm quan trọng của việc kết hợp giữa “học” và “hành” vì trong nó có sự liên kết rất chặt chẽ và luôn đi đôi với nhau như cha ông chúng ta đã nói : “Học đi đôi với hành”. Con người “thiên tư sáng suốt, học rộng tài cao” ấy đã có cái nhìn rất tiến bộ vượt lên góc nhìn của thời đại về mối quan hệ giữa “học” và “hành”, rất đáng khâm phục.
- Đầu tiên, ta cần tìm hiểu : Học là gì ? Học là tiếp thu và tiếp nhận kiến thức từ sách vở, từ mọi người xung quanh, bồi dưỡng kinh nghiệm sống cho bản thân. Học để nâng cao hiểu biết của mình, để hiểu biết rộng về thế giới bên ngoài. Ngoài ra, ta còn học cách đối nhân xử thế hằng ngày và đạo đức. Từ khi còn nhỏ, ta học đi, đứng, tập nói, nhận biết vật xung quanh rồi lớn lên, ròng rã những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường và khi ra ngoài xã hội, ta đều học qua quan sát và đặt câu hỏi để thu thập kiến thức phục vụ đời sống.
- “Học” là như vậy, còn “hành” là gì ? Hành là thực hành, áp dụng những lý thuyết đã được học vào thực tế. Hành cũng theo học suốt cả đời với ta. Giả sử như một bác sĩ có thể áp dụng những gì đã tiếp thu trong quá trình đào tạo sáu, bảy năm trên trường đại học để chữa bệnh cho người khác, một học sinh có thể áp dụng lý thuyết để làm các bài tập, giải một bài toán,…
- Xưa kia, ông cha ta cũng đã nói : “Bất học, bất tri lý”, không học thì làm sao có thể phân biệt được đâu là đúng, đâu là sai. LSPTNT cũng đã dùng một hình ảnh so sánh rất hay : “Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo”. Quả nhiên, khi con người có tri thức thì mới có thể xây dựng xã hội văn minh và phát triển. Vậy mục đích của việc học là để tiếp thu hiểu biết, nâng cao dân trí, ta cũng đã có câu : “Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học”. Còn mục đích của việc hành là áp dụng các lý thuyết vào thực tiễn để có kỹ năng thành thạo, quen tay như câu “Trăm hay không bằng tay quen”.
- Có cần thiết để học không nếu như học chỉ để kiến thức đã được học là lí thuyết suông ? Vậy thì học chỉ tốn thời gian, tiền bạc, công sức mà chẳng giúp ích được gì cho đời, có đáng không ? Nhìn vào hiện tại thì xã hội ta đang rất quan tâm đến lối học hình thức, hòng mưu cầu danh lợi, trường nào cũng có số học sinh có thành thật học tập rất cao, một số số trường còn có tỉ lệ học sinh khá giỏi là một trăm phần trăm. Nhưng đáng buồn thay, đó chỉ là con số ảo. Cũng trên thực tế, các trường chuyên thì cứ nhồi nhét vào học sinh một lượng kiến thức nhiền đến gần như quá tải, mà không thực hành gì nhiều. Nếu như học mà không hành thì chỉ đào tạo ra một “lũ nịnh thần” sớm muộn gì thì cảnh “nước mất, nhà tan” cũng sẽ ập đến. Không cần nhìn đâu xa, ngay cả trong thời học sinh, ta đã thấy sự đáng buồn đó, một học sinh học rất tốt, điểm môn gdcd luôn luôn cao vậy mà khi ra đường gặp một cụ già bị té ngã thì cứ đi qua xem như không biết gì, tỏ vẻ khinh thường cụ già ấy, ta thấy ngay, nếu thiếu hành về mặt học vấn thì còn có thể bù đắp, còn thiếu hành về mặt đạo đức thì không thể chấp nhận được. Nhìn nhận trong thực tế, trong công việc cái người ta cần, quan tâm hàng đầu là sản phẩm và thành quả lao động chứ không phải là hiểu biết trên lý thuyết. Những ví dụ đó phần nào cũng đã cho thấy tác hại của việc học mà không hành. Còn nếu hành mà không học thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn, kết quả đạt được sẽ không cao, nhất là trong thời đại khoa học kĩ thuật phát triển ngày nay.
- Như ta đã biết, kiến thức là cơ sở lí thuyết, có tác dụng chỉ đạo việc thực hành, giúp ta có nền tảng để hành đạt kết quả cao. Nó sẽ kết hợp với hành để con người quen tay, có nhiều kỹ năng hơn. Thực hành sẽ đúc kết kinh nghiệm, hoàn chỉnh các kiến thức đã học. Với sự kết hợp học với hành sẽ tạo ra một con người hoàn thiện, phát triển khả năng, thích ứng với cuộc sống đang phát triển từng phút từng