Bà Chúa Tằm Tang!
 

 Trong lịch sử văn hóa Quảng Nam, hiếm có người thôn nữ nào để lại dấu ấn khá sâu sắc tron đời sống tâm linh của người dân địa phương như bà Đoàn Thị Ngọc – tức bà Đoàn Quý Phi. Sau trở thành Hiếu Chiêu hoàng hậu, được nhân dân tôn thờ là bà chúa Tàm tang. Vốn là con gái yêu của hào trưởng làng Chiêm Sơn Đoàn Công Nhạn ở Duy Xuyên. Một mảnh đất nằm ven con sông Thu Bồn thơ mộng với nghề truyền thống là trồng dâu nuôi tằm, nên từ nhỏ cuộc đời Bà đã gắn liền với cái nghề truyền thống của quê hương. Bà được dân gian tôn kính gọi là Bà Chúa Tàm Tang do có công lớn trong việc chăm lo phát triển, dạy nghề tàm tang (dâu tằm) cho muôn dân xứ Đàng Trong. Từ trong truyền thuyết, giai thoại về mối tình duyên tuyệt đẹp giữa Bà Chúa Tàm tang với Chúa Thượng Nguyễn Phước Lan (1601-1648) được lưu truyền trong dân gian gần như bất hủ. Đó là vào một đêm trăng, Chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên trong một chuyến tuần du vào Quảng Nam, mang theo vị công tử là Nguyễn Phước Lan dạo chơi bằng thuyền trên sông Thu Bồn, đến địa phận làng Chiêm Sơn – làng nổi tiếng với nghề trồng dâu nuôi tằm dệt lụa, chợt nghe trên bãi dâu có tiếng hát quyến rũ nương theo làn gió vọng đến thuyền rồng… Giọng ca ấy đã khiến chàng công tử Phước Lan quyến luyến. Hai năm sau, được Chúa Sãi cho phép, cô thôn nữ – vốn là con gái yêu của hào trưởng làng Chiêm Sơn Đoàn Công Nhạn trở thành phu nhân của phó tướng Nhân Lộc hầu Nguyễn Phước Lan, sống với nhau tại làng Chiêm Sơn (chuyện chép trong Đại Nam liệt truyện tiền biên của Quốc sử quán triều Nguyễn). Tuy làm dâu nhà Chúa, nhưng bà Đoàn Thị Ngọc vẫn chăm lo việc cũ, khuyến khích người dân các phủ Điện Bàn, Thăng Hoa… gìn giữ, phát triển nghề trồngdâu dệt lụa.Nhờ đó, nghề tàm tang của Đàng Trong vào thế kỷ thứ XVII bắt đầu mở mang và có thể sản xuất được các mặt hàng tơ lụa nổi tiếng như đoạn, the, gấm vóc… bán ra thị trường trong và ngoài nước qua thương cảng Hội An.Khi bà Đoàn Thị Ngọc trở thành vương phi, sống ở Phú Xuân bà cũng khuyến khích nhân dân quanh phủ Chúa phát triển nghề tàm tang… Bà Đoàn Quý Phi mất ngày 17-5 năm Tân Sửu (tức ngày 12-7-1661) thọ 60 tuổi. Chúa Hiền Nguyễn Phước Tần đưa thân mẫu về quê, an táng trên gò Cốc Hùng, làng Chiêm Sơn, xã Duy Trinh ngày nay. Gần 400 năm qua sau ngày bà Đoàn Quý Phi theo Chúa Thượng Nguyễn Phước Lan về trời, nghề tàm tang (dâu tằm) vẫn được hậu duệ gìn giữ và phát triển hơn xưa. Nét đặc trưng của làng quê Duy Trinh từ hàng trăm năm nay gần như không đổi khác: cũng còn đó sông núi hữu tình, dọc theo triền sông Thu Bồn những biền dâu xanh ngút mắt. Tuy không được ghi chép kỹ càng trong cổ sử như bà Đoàn Quý Phi, nhưng trong đời sống tâm linh của hàng ngàn người dân xã Duy Trinh, oai nghi và công đức của một vị nữ thần – là Thái Dương phu nhân cho đến nay vẫn còn khá rõ. Chuyện kể rằng: sau một trận lụt lớn, dân của mấy làng ven sông phát hiện có một pho tượng thần xuất hiện trên bãi cát xã Duy Trung, bèn dùng thừng, đòn tre đến thỉnh tượng về thờ nhưng lạ thay tượng thần chẳng chịu nhúc nhích. Một đêm nọ, có mấy trẻ chăn trâu bò cũng mang dây thừng, đòn tre đánh bạo đến thỉnh tượng bà thì tượng trở nên nhẹ tênh, rước đi dễ dàng. Nhưng những người rước tượng chỉ đi đến giữa làng thì đứt dây và tượng chẳng chịu dời đi nữa. Lúc ấy, bỗng ở đâu xuất hiện một cậu bé mặc áo quần màu đỏ chạy đến lớn tiếng mắng những người khiêng tượng : bà muốn ở đó thì để yên ngay đó, chớ có dời đi đâu nữa. Dân trong làng sau đó cung kính lập dinh thờ và tương truyền rất linh hiển. Từ khi có dinh thờ bà Chiêm Sơn (dân gian còn gọi là dinh Bà Đá), dân quanh vùng sống yên ổn, no ấm, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Trải qua thời gian, làng nghề có lúc suy lúc thịnh nhưng cho đến nay vẫn còn được duy trì và gìn giữ để truyền lại cho con cháu đời sau.Và để khích lệ người dân trở lại nghề cũ, lễ hội Bà Chúa Tàm tang sẽ được địa phương tổ chức long trọng vào ngày 13-4 đến (tức ngày 16-3 âm lịch). Du khách đến Đông Yên sẽ hình dung được đầy đủ một làng nghề sống động khép kín từ trồng dâu – nuôi tằm – ươm tơ – dệt lụa, được